16 Ocak 2009 CUMA

Resmî Gazete

Sayı : 27112

MİLLETLERARASI ANDLAŞMA

             Karar Sayısı : 2008/14502

             Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı arasında hazırlanan ve Hükümetimiz adına 19/6/2008 tarihinde Ankara’da imzalanan “Türkiye’de Yasama Süreçlerine Etkin Sivil Katılım Projesi” konulu ilişik belgenin onaylanması; Dışişleri Bakanlığının 20/11/2008 tarihli ve HUMŞ/1163 sayılı yazısı üzerine, 31/5/1963 tarihli ve 244 sayılı Kanunun 3 üncü ve 5 inci maddelerine göre, Bakanlar Kurulu’nca 22/12/2008 tarihinde kararlaştırılmıştır.

 

                                                                                                                                                              Abdullah GÜL

                                                                                                                                                           CUMHURBAŞKANI

    Recep Tayyip ERDOĞAN

                    Başbakan

                   C. ÇİÇEK                                                         H. YAZICI                                                   H. YAZICI                                                   M. AYDIN

    Devlet Bak. ve Başb. Yrd.                            Devlet Bak. ve Başb. Yrd.                     Devlet Bak. ve Başb. Yrd. V.                                Devlet Bakanı

         M. BAŞESGİOĞLU                                              K. TÜZMEN                                              N. ÇUBUKÇU                                              M. ŞİMŞEK

               Devlet Bakanı                                                  Devlet Bakanı                                             Devlet Bakanı                                            Devlet  Bakanı

         M. S. YAZICIOĞLU                                            M. A. ŞAHİN                                              M. V. GÖNÜL                                               B. ATALAY

               Devlet Bakanı                                                  Adalet Bakanı                                     Millî Savunma Bakanı                                     İçişleri Bakanı

               A. BABACAN                                                K. UNAKITAN                                               H. ÇELİK                                                   F. N. ÖZAK

             Dışişleri Bakanı                                               Maliye Bakanı                                       Millî Eğitim Bakanı                          Bayındırlık ve İskân Bakanı

                  R. AKDAĞ                                                     B. YILDIRIM                                               M. M. EKER                                                   F. ÇELİK

               Sağlık Bakanı                                               Ulaştırma Bakanı                               Tarım ve Köyişleri Bakanı                    Çalışma ve Sos. Güv. Bakanı

          M. Z. ÇAĞLAYAN                                             M. H. GÜLER                                                E. GÜNAY                                                 V. EROĞLU

     Sanayi ve Ticaret Bakanı                      Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı                 Kültür ve Turizm Bakanı                           Çevre ve Orman Bakanı

 

Proje Dokümanı

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı

Türkiye’de Yasama Süreçlerine Etkin Sivil Katılım Projesi

            

             Kısa Proje Tanımı:

             Proje, sivil toplumun yasama süreçlerine katılımına ilişkin gerekli ortamın hazırlanması, bu konudaki bilinçlenmenin artması ve böylece de katılımcılığa yönelik sınırlılıkları azaltarak bu yöndeki talebi arttırmaya katkıda bulunacaktır. Proje bunu (1) yasa yapma süreçlerinde sivil katılıma ilişkin yasama ve yürütmeye dönük algı ve haritalama çalışması; (2) İhtisas Komisyonları, Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama uzmanları ve komisyon üyelerinin danışmanlarına yönelik kapasite geliştirme ve teknik destek; (3) Türk Yasama Derneği ve Parlamenter Danışmanlar Derneği’ne yönelik kapasite geliştirme ve teknik destek; ve (4) Meclis yasama uzmanları, Türk Yasama Derneği ve yasa yapmadan sorumlu ilgili bakanlık yetkililerine yönelik kapasite geliştirme ve teknik destek çalışmaları ile gerçekleştirecektir.

             I. BÖLÜM – Sürecin Detayları

             I. Kısım: Durum Analizi

             I.A. Arka Plan

             Yönetişim, bir ülkenin her düzeydeki ilişkilerinin etkileşimini yönetmek üzere yetki kullanımıdır. İyi yönetişimin temelini oluşturan prensipler katılımcılık, hukukun üstünlüğü, şeffaflık, yanıt verebilirlik, mutabakat oluşturma, hakkaniyet, etkinlik, hesap verebilirlik ve stratejik görüştür. İyi yönetişim kavramına ilişkin politik söylemler; demokratikleşen devletleri, vatandaş beklentilerine daha fazla yanıt vermek, şeffaf ve hesapverebilir olmak, ve sürdürülebilir çözümler üretebilmek için sorumluluk sahibi ve aktif yurttaşlarla birlikte çalışarak komplike sorunların üzerine eğilen devletler olarak tanımlama eğilimindedir. Vatandaşlık, katılımcılık ve hesap verilebilirlik “yönetişim döngüsü” adı verilen bu sinerji ile birbirine bağlanmıştır.

             Katılımcı yönetişim anlayışı vatandaşların sadece bilgiye değil kamuoyunun tercihlerini etkilemek için karar verme süreçleri ve güç erkine de erişimini sağlar. Bu, sadece imtiyazlı küçük bir zümrenin değil, kalkınma süreçlerinden sıklıkla dışlanan, özellikle marjinal ve kırılgan grupların da erişimi anlamına gelmektedir. Ulusal düzeyde bu, yönetişim konseptini genişleterek kamu yararının korunmasını sadece hükümet ve siyasi süreçlerin değil sivil toplum ve özel sektörün de sorumluluğu olarak tanımlar. Her ne kadar bu tanım açık olsa da, buradaki zorluk bunu hayata geçirmede ortaya çıkar. 

             Mekanizmalar, süreçler ve kurumlar politika oluşturmadan, karar verme, uygulama ve değerlendirmeye kadar bir çok alanda ilgili aktörleri yönetişime katma yöntem ve olasılıklarını etkilemektedir. Tavandan tabana (top down) şekillenen yönetişim biçiminde katılımcılığı kolaylaştırmak daha zor olabilir. Katılımcı politika yapma, hem vatandaşın aktif bir şekilde sürece dahil edilmesini hem de devletin  buna yanıt vermesini gerektirir. Tavanın yanıt verebilirliğini arttırmanın yanısıra tabanın sesinin güçlendirilmesi için de çabalar gerekebilir. Sivil toplumun bu süreçlere dahil edilmesi önündeki zorluklar farklı bağlamlarda değişiklik gösterir ancak kurumsal güç yapıları ve politika yapıcılıkta yeni bir faktör olarak sivil toplumun katılımcılığının meşruiyetine dair algılayış bunların içinde en yaygın olanıdır. Siyasi dokudaki değişikliklerin, bürokratik bağlamı ve politikaları etkileme olasılığı oldukça yüksektir. 

             Gelişmiş yönetişim ancak yaygın katılımcılık ve şeffaflıkla mümkün kılınabilir ki bu da  mevcut yönetişim şekil ve süreçlerinde yenilikleri gerektirir. Yenilikçi yanıtlar ve yaratıcı ortaklıklar, sivil toplumun etkin bir unsuru olma konusunda her zaman imkan ve olanağı olmayan kişilere erişmek için kullanılmalıdır. Ülke örnekleri, bilgiye yaygın erişimin, istişare ve aktif katılımın yenilikçi yanıtlardan birkaçı  olduğunu göstermektedir.

             Dile getirilen bir yönetişim normu olarak kapsayıcı yönetişim birçok ülkenin mevcut politik kültürü içerisinde yeterince anlaşılmamakta ve uygulamaya konulamamaktadır. Hükümet- sivil toplum angajmanı temelde siyasi bir faaliyettir ve bu nedenle de kapsayıcı yönetişim yaklaşımının bir topluma tanıtımının güçlü normatif unsurları vardır. Bu yaklaşım, vatandaşların temsili demokrasiye eşit bir şekilde katılımına araç olur ve kamu yararını şekillendirme olanakları sağlar. Kapsayıcı yönetişimin iki yol gösterici ilkesi vardır: (1) farklı düzeylerdeki farklı aktörlerin rol ve işlevleri; (2) katılım yöntemleri.

             Kapsayıcı yönetişim; yapılar, süreçler ve program geliştirme ve uygulamada temel değişimlerle bürokratik paternalizimden toplulukların güçlendirilmesine ve sivil toplumun artan katılımcılığına işaret etmektedir. Sivil toplumun devletin ve özel sektörün tam olarak hesap verebilirliğini sağlamada, ulusal ve global forumlarda kırılgan gruplar özellikle de yoksulun  çıkarlarını savunmada ve kişilerin karar verme süreçlerine katılımını kolaylaştırmadaki rolü, giderek önem kazanacaktır.

             Kısacası, sivil toplum inisiyatiflerinin başarısına katkıda bulunan faktörler arasında hükümet ve diğer taraflar arasında müzakelerde bulunma ve etkin bir şekilde savunuculuk rolü üstlenme konusunda gönüllülük ve beceri; sınırlı ve kapsamlı politika hedeflerine ilişkin vizyon oluşturma ve bunları gerçekleştirmeye yönelik iyi stratejiler geliştirme; devletle ilgili algılayışın değişimi; lobi, savunu, analiz ve deneyimlerin paylaşımına yönelik mali ve teknik kaynaklar ve sivil toplum kuruluşları arasında hızlı, etkin karar verme nitelikleri bulunmaktadır.

             I. B. Türkiye’deki Durum

             Türkiye’de sivil toplumun yönetişim süreçlerine katılımı görece zayıftır. Sadece mevcut yapılar ve politik kültür değil zayıf olan aktif yurttaşlık anlayışı ve sivil toplum örgütlerinin verimsiz kurumsal yapıları da sivil katılımın önündeki sınırlayıcı faktörlerdir. Sivil toplumun yasama süreçlerine katılımı fikri Türkiye için nispeten yenidir. Sivil toplumun yasama süreçlerine katılımında ilk adım olarak bireylerden ziyade yasama erkine ve sivil toplum örgütlerine odaklanmak gerekir. Mevcut Proje, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) ve bakanlıkların yasa yapmadan sorumlu ilgili birimlerinin de benimsediği ve sivil toplumun yasa yapma sürecine üst düzey katılımı ve bunun kurumsallaşmasını da Türkiye’de yeni yönetişim yapısının temel öncelik alanlarından biri olarak vurguladığı, Türkiye’de kapsayıcı yönetişime olan ihtiyaca dayanmaktadır.

             Bu çerçevede Proje, Türkiye’de yasama süreçlerine sivil katılımı geliştirmeyi amaçlayan sürecin ilk safhası olacaktır. Bu nedenle, proje, yasa taslaklarını hazırlamaktan sorumlu TBMM İhtisas Komisyonları ve kamuoyunun görüş ve önerilerini yansıtma işleviyle komisyon üyelerinin danışmanları, bazı bakanlıkların ilgili birimlerinin desteklenmesinin yanısıra politika yapmada kapsayıcı sivil toplum katılımını mümkün kılacak şekilde ilgili ulusal paydaşların kurumsal kapasitelerini güçlendirmek gibi belirlenmiş bazı alanlara eğilecektir. UNDP sivil katılım kültürünün oluşmasına yönelik ilk adımı destekleyecektir ve bu kültürün, bu alanda yeni proje tekliflerine de zemin hazırlayacağından, mevcut proje doğası gereği katalitiktir. Bu bağlamda, politika ve karar alma süreçlerinde yasama, yürütme ve sivil topluma yönelik gerçekleştirilecek olan haritalama ve algı analizi, hükümet ve tek taraflı ve çok taraflı  donörlerin geliştireceği yeni projelerde temel kaynak olacaktır.  

             Bu nedenle mevcut proje ile UNDP:

             1. Yasa yapma süreçlerine kapsayıcı sivil katılımı mümkün kılmak üzere yasama ve yürütme erklerinin ilgili birimlerinin kurumsal kapasite ihtiyaçlarına yönelik güvenilir verilerin sağlanması amacıyla yasa yapma süreçlerinde sivil katılıma ilişkin haritalama ve algı analiz çalışması gerçekleştirecek;

             2. Yasa yapma süreçlerinde kapsayıcı sivil katılıma ilişkin kurumsal kapasitenin geliştirilmesi suretiyle ihtisas komisyonları ve komisyon üyelerinin danışmanlarına yönelik kapasite geliştirme çalışmalarında bulunacak ve teknik destek sağlayacak;

             3. Yasa yapma süreçlerinde kapsayıcı sivil katılıma ilişkin kurumsal kapasitenin geliştirilmesi amacıyla Meclis yasama uzmanları ve bu uzmanların oluşturduğu Yasama Derneği’ne yönelik kapasite geliştirme çalışmalarında bulunacak ve teknik destek sağlayacak;

             4. Parlementer Danışmanlar Derneğinin yasama sürecine yansıtılmak suretiyle yerelden güvenilir bilgiler toplayıp analiz etmesine yönelik kurumsal kapasitesini geliştirecek;

             5. Yasa yapma süreçlerinde kapsayıcı sivil katılıma ilişkin kurumsal kapasitenin geliştirilmesi için bazı bakanlıkların yasa yapmadan sorumlu ilgili birimlerine yönelik kapasite geliştirme çalışmalarında bulunacak ve teknik destek sağlayacak;

             6. Yasama ve yürütme erklerinde yasa yapma süreçlerine sivil katılımı mümkün kılan mekanizmalar geliştirecek;

             7. Birkaç konuda katılımcı ve kapsayıcı yasa yapma üzerine örnek çalışmalar gerçekleştirecek;

             8. İhtiyaca yönelik eğitim programlarından faydalanan komisyon üyeleri, Meclis yasama uzmanları, danışmanlar ve ilgili bakanlık görevlilerinin  katılımıyla çalışma gezileri düzenleyecek;

             9. Projeden edinilen kazanımlar ve yol haritasının tartışılacağı uluslararası bir çalıştay düzenleyecektir.

             I. B. UNDP’NİN KATILIMI

             UNDP, politik olarak tarafsızlığı ve insani BM değerlerini temsil etmektedir. Yarım yüzyıldan daha fazla bir süredir Türkiye’deki varlığı ve kamu, STK’lar, özel sektör, akademi ve diğer donör kuruluşlar gibi ilgili paydaşlarla süre giden diyalogu, UNDP’yi ulusal hükümet nezdinde güvenilir bir ortak kılmaktadır. Temel kurumsal işlevlerinden birisi olan kapasite geliştirmeyle UNDP, yasama süreçlerine sivil katılımın gerçekleşmesi için gerekli ortamı hazırlamada Parlamentoya katkı verecek durumdadır.

             Türkiye’nin de imzaladığı Binyıl Deklarasyonu, daha barışçıl, refah ve adil bir dünyanın önemli temellerine işaret etmektedir. Deklarasyon, UNDP’nin faaliyetlerinin genel çerçevesini oluşturmakta ve insan hakları, demokrasi ve yönetişim alanlarında başarıyı sağlayacak yol gösterici ilkeleri içermektedir. Bu ilkelere olan bağlılığı UNDP’nin global, bölgesel, ulusal ve yerel düzlemdeki çalışmalarını da yönlendirir ve daha kapsayıcı ve yanıt verebilir yönetişim yapılarının oluşumuna verdiği desteği arttıracak şekilde kapasitesini güçlendirir. Demokratik yönetişimi mümkün kılmak için politika oluşturma UNDP’nin global anlamda belirlediği uygulama alanlarından biri olan Demokratik Yönetişim altındaki hizmet alanıdır.  Bu, demokratik süreçlerin niteliği ve işleyişi ile kişilerin refahının sıkı bir şekilde birbiriyle ilintili olduğu görüşünden doğar. Global olarak UNDP Demokratik Yönetişim alanı kapsamındaki politika desteği, demokratik yönetişimi mümkün kılan politikalar, programlar/projeler ve süreçlerin yönetimi ve karar vericiliğinde ulusal sahiplenmeyi ve liderliği sağlayan politika önerilerine, desteğe ve araçlara eğilmektedir.

             Türkiye’de UNDP’nin kapsayıcı sivil katılıma özgü katkısı; dünyada çeşitli ülke deneyimlerine erişimin sağlanması anlamına gelen global deneyim ve kapasitesi ile şekillenen kapasite geliştirme ve teknik destek sağlamak olacaktır.

             II. Kısım: Strateji

             II.1. Faaliyetler

             Bileşen I: Yasa Yapma Süreçlerinde Sivil Katılıma İlişkin Yasama ve Yürütmeye Yönelik Algı ve Haritalama Çalışması

             Demokratik yönetişim sürecinde gerek yasama gerekse yürütme erki yeni yüzyılın getirdiği değişimlere adapte olabilmek adına kendi bünyesinde büyük çapta bir değişime gitmiştir. Geçtiğimiz birkaç yıl sivil toplumun hizmet sunumu ve politika geliştirmeye katılımına ilişkin çabalara tanıklık etmiştir.  Çok eskiye dayanmayan deneyimlere dayanarak, ‘sivil toplumun yönetişime katılımı’ olgusu Türkiye’de yeni olmamakla beraber zayıftır sonucuna varılabilir ve yasama süreçlerine sivil toplumun katılımı kişilerin güçlendirilmesi anlamında gitgide artan bir önem kazanmaktadır. Böylece, ‘sivil toplum’ kavramı Türkiye’nin AB üyelik süreci, demokratikleşme ve sivil toplumun her düzeyde karar alma süreçlerine daha çok katılımına duyulan istek ile bağlantılı olarak hem siyasi hem de kalkınma söylemlerinde önem kazanmıştır. Bu çerçevede; hem yasama hem de yürütme erki, sivil toplumun yasama süreçlerine katılımını genişletecek yeni mekanizmaların oluşturulmasına yönelik ilgisini ifade etmiştir ve mevcut proje kapsamında başlangıç olarak yasama ve yürütmenin karar verme süreçlerine sivil toplumun katılımına dair bir haritalama/algı analizi çalışmasını gerçekleştirmek amaçlanmıştır. Böylece, analiz, ileriki süreçte Meclis ve bürokrasi kapsamında yapılacak kapasite geliştirme ve teknik destek çalışmalarına da temel teşkil edecektir.

             Analizin hedef grubu yasama süreçlerinden sorumlu İhtisas Komisyon üyeleri, yasama sürecine destek veren Meclis yasama uzmanları ve Yasama Derneği, komisyon üyelerinin danışmanları ile yasa taslakları hazırlamadan sorumlu ilgili bakanlık görevlileridir. Refere edilen haritalama çalışmasının bulgularına dayanılarak, yasa yapıcılar için ihtiyaca yönelik kapasite ve beceri geliştirme programlarının geliştirilmesi de amaçlanmaktadır. Bu bulgular aynı zamanda ilgili sivil toplum kuruluşlarıyla da paylaşılacaktır.

             Bileşen II: Meclis İhtisas Komisyonları, Yasama Uzmanları ve Komisyon üyelerinin danışmanlarına yönelik kapasite geliştirme ve teknik destek çalışmaları

             Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyelik süreci, 3 Ekim 2005’te katılım müzakerelerinin başlamasıyla ivme kazanmış ve reform gündemi kapsamında parlamenter gelişime duyulan ihtiyaç daha çok hissedilmeye başlanmıştır. Bunun nedeni de, Kopenhag Kriterleri içinde yer alan siyasi kriterler kapsamında, AB üyeliğinin, demokrasinin, hukukun üstünlüğünün, insan hakları ve demokrasinin güvencesi olan kurumsal istikrara dayandırılmasıdır. Başka bir deyişle, katılımcılık, şeffaflık, hesap verebilirlik ve etkinlik gibi yönetişimin ilkelerini teşvik eden güçlendirilmiş kurumsal kapasitenin tüm kamu kuruluşları için gerekliliğidir. Bundan dolayı da, parlementer sistemin, yönetişim içerisindeki temsili kuruluşlarının temsiliyet, yasama ya da gözetim kapasitelerini güçlendirecek çalışmalara ihtiyaç vardır.

             Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde sivil toplum örgütlerinin yasa yapma süreçlerine katılımının geliştirilmesine ilişkin Türk Yasama Derneğinin de desteklediği devam eden çeşitli faaliyetler devam etmektedir.  Sivil toplum örgütü temsilcileri, Parlamentoda görevli ve aynı zamanda Yasama Derneğine de üye olan yasama uzmanları ve gönüllü milletvekillerinin oluşturduğu Ortak Çalışma Grubu Meclis bünyesinde başlatılan ve halen devam eden inisiyatiflerden birisidir. Bu Grubun oluşum amacı, sivil toplum örgütü temsilcileri ile parlamenterleri resepsiyon ve toplantılarda bir araya getirerek aralarındaki iletişim ve bilgi akışını arttırmaktır. Bu inisiyatifle, yerel STK’ların yasama süreçlerine katılımlarını arttırmak için birbirleriyle buluşarak çalışma grupları oluşturması da hedeflenmiştir. Grubun yapısal anlamdaki eksikliklerine rağmen, girişim TBMM ve sivil toplum örgütleri arasındaki diyaloğun kurulmasının önemi ve gereğine inanan ve destekleyen parlamenterlerin varlığına işaret ettiğinden dolayı önemlidir. TBMM’de devam eden bu faaliyetlerin yanısıra, demokratik sistemlerde kaydadeğer etki yapabilecek bir alanda parlamenterler, parlamentoda çalışan yasal danışmanlar ve parlamenter danışmanlara yönelik kapasite geliştirme programlarıdır.

             Bu çerçevede, UNDP, Meclis yasama uzmanların ve teknik kadronun kapasitesini güçlendirme, kurumsal kapasiteyi desteklemek ve parlamentoların yürütme ve sivil toplum kuruluşlarıyla ilişkilerini güçlendirmek için dünyanın değişik yerlerinde parlamentolarla çalışmalar yürümektedir. Bu nedenle, parlementer sistemin geliştirilmesi alanındaki bu global deneyime ve kapasiteye dayanarak, mevcut proje kapsamında yasama süreçlerinde sivil toplum katılımcılığına dair bir dizi kapasite geliştirme ve teknik destek çalışması gerçekleştirilecektir. Projenin bu bileşeninin genel amacı vatandaşın daha fazla şeffaflık ve hesap verilebilirliğe ilişkin beklentilerine yanıt verebilmek amacıyla politika yapma süreçlerine kamuoyu katkısını entegre etmeye yönelik mekanizma, uzmanlık ve bilinci yaratmaktır. Bu amaç doğrultusunda kapasite geliştirme ve teknik destek bileşeni kapsamında UNDP’nin gerçekleştireceği faaliyetler şunlardır:

             1. Yasa yapıcılar, Meclis yasama uzmanları ve parlementer danışmanlara yönelik yasama süreçlerine sivil katılıma ilişkin ihtiyaca yönelik kapasite ve beceri geliştirme programlarının geliştirilmesi;

             2. Yasa yapma süreçlerine sivil katılıma ilişkin diğer ülke deneyimlerini görmek amacıyla Endonezya ya da Hindistan gibi taban geleneğinin görece köklü olduğu orta gelir düzeyli ülkelere çalışma ziyaretinin düzenlenmesi;

             3. Proje ortakları tarafından belirlenecek olan örnek kanun tasarılarının1 pilot sivil katılım uygulamalarının seçilecek olan 14 ilde gerçekleştirilmesi;

             4. Sivil toplum temsilcilerinin yasalar ile ilgili yorum yapabileceği yerel istişare kurulları, interaktif web sitesi ve kamuoyuna açık toplantılar gibi mekanizma ve platformların geliştirilmesi.

             Bileşen III: Türk Yasama Derneği ve Parlamenter Danışmanlar Derneğine Yönelik Kurumsal Kapasite Geliştirme

             Bir çok yasama organında komisyonlar yasa yapma süreçlerinde lokomotif görevini üstlenirler. Daha etkin komisyon sistemleri aynı zamanda uzlaşı ve kararı teşvik eden farklılıkların dile getirileceği ortamları sağlar. Komisyon müzakereleri tüm yasama organının tavrını şekillendirmede önemli olurken, komisyon üyeleri de tabanın görüşlerinin savunucusu olma ve sonuçları şekillendiren müzakere becerileri geliştirme konusunda uzmanlaşmayı sağlayacak güç teşviklerine sahiptir.

             İhtisas komisyonları yasa yapma sürecinde Türk Parlamentosunda temel iş yükünü taşırlar. Komisyon üyeleri bu görevlerini yerine getirirken yasama uzmanları ve komisyon tartışmalarını hazırlamadan sorumlu milletvekilleri danışmanları ile yakın çalışırlar. Türk Parlamenter sisteminde milletvekillerine yasama ve araştırma faaliyetlerini yerine getirme konusunda yardımcı olmaktan sorumlu olan danışmanlar, sözleşmeli personel durumundadır ve her milletvekilinin bir danışmanı vardır. Parlamenter danışmanlık 80’li yıllarda uygulamaya konulmuş ve Parlamenter Danışmanlar Derneği 2005 de kurulmuştur. Danışmanlar, seçmenlerle doğrudan ve sürekli ilişkide olduğundan  sivil toplumun yasa yapma süreçlerine katılımında önemli bir rol oynayabilirler.  Süreçteki etkin rolleri sadece sesini duyurabilen sivil toplum örgütleri değil, tabanın sesini duymayı da mümkün kılacaktır. Parlamentodaki danışmanlık sisteminin kurumsallaşmamış olması bu potansiyel rolü engeller görünmektedir. Proje, sadece danışmanların eğitilmesini değil aynı zamanda parlementer danışmanlar tarafından kurulmuş olan derneğin kurumsal kapasitesini de geliştirmeyi amaçlamaktadır.

             Projenin bu bileşeninin genel amacı, sokaktaki vatandaşın görüşlerinin toplanması, analizi ve yasa yapma sürecine yansımasından sorumlu bir ara mekanizmanın oluşturulmasıdır. Bu amaç doğrultusunda kurumsal kapasite geliştirme ve teknik destek bileşeni kapsamında UNDP’nin gerçekleştireceği faaliyetler şunlardır:

             1. Dernek içerisinde sürdürülebilir altyapıyı oluşturmak amacıyla ihtiyaç duyulan yazılım ve veri analiz programının sağlanması,

             2. Veri analizi ve objektif rapor hazırlama konularında Derneğin belirlediği danışmanların eğitilmesi,

             3. Yasama erki ve sivil toplum arasında bir ara mekanizma olarak Derneğin tanınmasına yönelik iletişim stratejisinin geliştirilmesi.

             Bileşen IV: Meclis Yasama Uzmanları, Yasama Uzmanlarının Kurmuş Olduğu   Yasama Derneği ve Yasa Yapmadan Sorumlu Seçilmiş Bakanlık Görevlilerine Yönelik Kapasite Geliştirme ve Teknik Destek

             Meclis’de tüm yasama işlerinden sorumlu olan birim Kanunlar ve Kararlar Müdürlüğüdür. Kanun tasarıları bu Müdürlük tarafından incelenir. İnceleme tasarı üzerinde çalışan ilgili komisyona iletilmek üzere Meclis Başkanına bir rapor halinde sunulur. Benzer olarak yazılı ve sözlü teklifler, parlamento araştırma ve soruşturmaları, gensoru dilekçeleri de bu Müdürlükten geçer. Komisyonlar,  Müdürlüğün yapısı içersinde faaliyet gösterirler. Müdürlük’te çalışan yasama uzmanları aynı zamanda Meclis Başkanı ya da Başkan Yardımcısına Genel Kurul’a başkanlık ederken teknik bilgi sağlarlar.

             Türkiye’nin AB üyelik süreci ışığında, Müdürlük uzmanları 2003 senesinde yasa yapma bilim ve uygulamalarındaki gelişmelere katkıda bulunmak amacıyla Yasama Derneğini (YASADER) kurmuşlardır. Dernek, bugüne kadar yasama süreçlerin sivil katılımı gündeme getirmede oldukça aktif olarak çalışmıştır.

             Yasama erki, yasa yapma sürecinde kilit bir yere sahipken, yasanın ilk taslağını yazmadan sorumlu olan yürütme erki de bir diğer önemli paydaştır. Buna ve bütüncül bir yaklaşımın önemine binaen proje hem yasamanın hem de yürütmenin ilgili birimlerinin gerekli kapasitesinin oluşturulması ve geliştirilmesini amaçlamaktadır.

             Bu amaçla, UNDP, hem Yasama Derneği aracılığıyla Meclisin yasama uzmanları hem de Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı ya da Ulaştırma Bakanlığı gibi seçilmiş bakanlıkların yasa taslağı hazırlamadan sorumlu ilgili birimleriyle çalışacaktır.

             Projenin bu bileşeninin genel amacı, yasama uzmanlarında ve yürütmenin yasa taslağı hazırlamadan sorumlu ilgili birimlerinde sivil toplumun yasama süreçlerine katılımını mümkün kılacak gerekli kapasitesinin oluşturulmasıdır.2 Bu amaç doğrultusunda kurumsal kapasite geliştirme ve teknik destek bileşeni kapsamında UNDP’nin gerçekleştireceği faaliyetler şunlardır:

             1. Yasama uzmanları, ilgili bakanlıklar ve Devlet Planlama Teşkilatı Hukuk İşleri Dairesi görevlilerine ihtiyaca yönelik kapasite ve beceri geliştirme programlarının geliştirilmesi,

             2. Yasa yapma süreçlerine sivil katılıma ilişkin diğer ülke deneyimlerini görmek amacıyla kapasite geliştirme programlarına katılmış bir grup yetkiliye yönelik AB ülkesi ya da    Avrupa Parlamentosu’na çalışma gezilerinin gerçekleştirilmesi,

             3. Proje ortakları tarafından belirlenecek örnek kanun tasarıları3 üzerine pilot sivil katılım uygulamalarının gerçekleştirilmesi,

             4. Sivil toplum temsilcilerinin yasalar ile ilgili yorum yapabileceği interaktif web sitesi ve ihtiyatlı oylama gibi platform ve mekanizmaların geliştirilmesi.

             II.2. Beklenen Çıktılar

             1. Proje sonunda, sivil katılım ve kapsayıcı yönetişim konusunda toplam 550 İhtisas Komisyon üyesi, parlamento yasama uzmanı ve danışmanlar ile seçilen bakanlıklardan 75 görevlinin eğitim alması,

             2. Proje süresince interaktif web sitesi, sivil toplum örgütleri rehberi, kamuoyuna açık toplantılar ve yerel istişare platformları gibi mekanizmalar ve platformların geliştirilmesi,

             3. Proje sonunda yasa yapmada sivil katılıma dair komisyonların farkındalığı ve ilgisinin artması ve

             4. Sivil toplum örgütleriyle artan iletişim ve etkileşimin sonucunda yasa yapıcıların temsiliyetinin güçlendirilmesi.  

             II.3 Yöntem

             Proje faaliyetleri, veri toplama ile kişisel ve kurumsal kapasite geliştirme olarak sınıflandırılabilir. Komsiyon üyeleri, parlemento yasama uzmanları, parlamenter danışmanlar ve ilgili diğer bürokratların konuyla ilgi bilgi ihtiyacını belirlemeye ve Türk Yasama Derneği ile Parlamenter Danışmanlar Derneği’nin kurumsal kapasite ihtiyaçlarını belirlemeye yönelik veri toplama sürecinde aşağıdaki yöntemler izlenecektir: 

             • Komisyon Üyeleri, yasama uzmanları ve parlamenter danışmanlarla ilgili bakanlık görevlileriyle görüşmeler/mülakatlar: Değerlendirme kapsamında gerekli olan bilgi, Meclisin ilgili Komisyon üyeleri ve üst düzey yetkililer, bürokratları, profesyonel ve teknik personeli de içerecek şekilde yapılan toplantılar ve görüşmelerden elde edilecektir. Bir soru formu (mülakat rehberi) geliştirilecektir ve böylece mülakatların gerekli bilgiyi, mevcut durumla ilgili algılayışı ve yorumlamaları da yansıtacak şekilde görece odaklı ve derinlemesine tartışmalara dayanması sağlanacaktır.

             • Doküman Taraması: Mülakat ve toplantılar doküman taraması ile desteklenecektir.

             • Kurumsal Haritalama: Mülakatlar, toplantılar ve doküman taramasından toplanılan veriye dayanılarak geliştirilecektir.

             Tabanda gerçekleştirilecek veri toplama faaliyetleri hem parlamenter danışmanların hem de Derneklerinin mevcut kişisel ve kurumsal kapasite seviyelerini ve kapasite geliştirme ihtiyaçlarını ortaya koyacaktır. Tabanda yürütülecek olan veri toplama faaliyeti, yasa taslaklarının tartışmaya açılacağı yerel istişare platformlarını içerecektir. 

             Benimsenen bu yöntem, yerel ve ulusal sivil toplum kuruluşlarının aktif katılımını da gerektirmektedir. Yerel düzeyde, sivil toplum kuruluşları oluşturulan yerel istişare platformlarında temel ortak olacaktır. Benzer şekilde, yürütme erki, yasa yapmada sivil katılım pratiklerini gerçekleştirirken sivil toplum kuruluşlarının katılımını arayacaktır.

             II.4 Risk ve Varsayımlar

             T.C. Hükümeti yasama sürecine sivil toplumun katılımına ilişkin kararlılığını dile getirmiştir ve böylece sivil toplumun yasa yapma süreçlerine katılımına ilişkin farkındalığı arttırmıştır.

             Uygulamaya yönelik mevcut elverişli ortama rağmen, mevcut projenin başarılı bir şekilde uygulanmasının önünde yasa yapma süreçlerine aktif katılım konusunda sivil toplum kuruluşlarının sınırlı kapasitesinden dolayı sürecin bu kuruluşlarca az sahiplenilmesi, ve yerel düzeyde istişare süreçlerinin yeterince ilgi görmemesi gibi bazı risk faktörleri vardır.

             III. Kısım: Proje Yönetimi ve Zaman Çizelgesi

             UNDP projeyi yürütecek, izleyecek, uygulamasını değerlendirecek ve standart UNDP usullerine göre raporlayacaktır. Böylece, Projenin uygulama modalitesi Doğrudan Uygulama (DU) olacaktır. 

             Türk Yasama Derneği, Parlamenter Danışmanlar Derneği, Başbakanlık ve seçilmiş bakanlıklar, Dışişleri Bakanlığı ve UNDP Türkiye’den müteşekkil Yönlendirme Komitesi, projeye genel bir yol göstericilik sağlayacak, proje çıktılarını ve bu çıktıların ulusal kalkınma hedeflerine katkısını izleyecektir.

             IV. Kısım: İzleme ve Değerlendirme

             Projenin izlenmesi ve değerlendirilmesi UNDP tarafından tasarlanan ilkeler ve usullere uygun bir şekilde gerçekleştirilecektir. Bunun sağlanması için aşağıdakilere ihtiyaç duyulmaktadır:

             Üç Aylık İlerleme Raporları: Uygulayıcı kuruluş olarak UNDP Üç Aylık İlerleme ve Maliyet Raporu hazırlayacaktır.

             Yıllık İlerleme Raporu: UNDP yıl sonunda bir Yıllık İlerleme Raporu hazırlayacaktır. Bu rapor projenin performansını ölçen kapsamlı bir rapor olacaktır.

             Proje, UNDP mali inceleme gerekleri uyarınca, proje süreci boyunca en az bir kere denetlenecektir. Denetim için uygun mali hükümler proje bütçesine dahil edilmiştir. Tedarikler açık teklifi içeren UNDP satın alma kurallarına göre gerçekleşecektir.

             V. Kısım: Yasal Bağlam

             Hükümet ile UNDP arasında imzalanmış olan ve atıf yoluyla bu belgeye dahil edilmiş CPAP ile bu belge, hep birlikte Standart Temel Destek Anlaşmasının [ya da ilgili sözleşmeler arasından uygun olan bir diğer sözleşme] içerisinde anıldığı üzere, Proje Belgesini oluşturmakta olup, CPAP hükümlerinin tamamı bu belge için geçerlidir.

             Standart Temel Destek Sözleşmesi’nin III. Maddesi ile tutarlı olarak, uygulayıcı ortağın kendisi ve personeli ile mallarının ve UNDP’nin uygulayıcı ortağın güvencesi altındaki mallarının güvenliği ve emniyetine ilişkin sorumluluk, uygulayıcı ortağa aittir.

             Uygulayıcı ortak;

             a) projenin uygulanmakta olduğu ülkenin emniyet koşullarını dikkate alarak, uygun bir emniyet planı hazırlayarak uygulamaya koyacak ve bulunduracaktır;

             b) uygulayıcı ortağın emniyeti ile ilgili bütün risk ve sorumluluklar ile emniyet planının uygulanmasını her bakımdan kendisi üstlenecektir.

             UNDP, söz konusu planın uygulamaya konulup konulmadığını doğrulama ve gerektiğinde bu plan üzerinde değişiklik önerisinde bulunma haklarını saklı tutmaktadır. Bu sözleşmede öngörüldüğü üzere, uygun bir emniyet planı oluşturmamak ve bulundurmamak, bu sözleşmenin ihlali olarak addedilir.

             Uygulayıcı ortak, Proje Belgesi kapsamında ödenmiş UNDP kaynaklı hiçbir tutarın, adları terörizm ile anılan şahıs veya kuruluşların desteklenmesi için kullanılmamasının sağlanması ve bu sözleşme kapsamında ödenen UNDP kaynaklı tutarları alan tarafların, 1267 sayılı karar uyarınca Güvenlik Konseyi Komitesi tarafından oluşturulmuş listede yer almadıklarından emin olunması için makul ölçüde gayret göstermeyi işbu sözleşme ile kabul etmektedir. Söz konusu bu liste http://www.un.org/Docs/sc/committees/1267/1267ListEng.htm adresinden temin edilebilir. Bu hüküm bu Proje Belgesi kapsamında düzenlenecek bütün alt yüklenicilik sözleşme veya anlaşmalarına eklenmelidir.”

—————————————

1 Çalışacak kanun tasarılarının seçimine dair kriter, proje ortaklarıyla birlikte projenin ilk iki ayında belirlenecektir.

2 Proje, Başbakanlık ve diğer bakanlıkların sivil toplumu güçlendirmeye dönük süregiden faaliyetlerinden yararlanacaktır.

3 Seçilecek yasa tasarılarına dair kriter proje ortaklarıyla birlikte ilk iki ay içerisinde belirlenecektir.

Andlaşmanın eklerini görmek için tıklayınız